ضوابط ملاک عمل سامانه های تهویه، تخلیه و کنترل دود

سامانه‌های تهویه، تخلیه و کنترل دود، شریان‌های حیاتی ایمنی ساختمان در برابر آتش‌سوزی هستند. رعایت دقیق ضوابط ملاک عمل سامانه‌های تهویه، تخلیه و کنترل دود نه تنها یک الزام قانونی برای تأیید نقشه توسط سازمان آتش‌نشانی تهران است، بلکه مستقیماً با حفظ جان انسان‌ها و جلوگیری از گسترش دود و حرارت در مسیرهای فرار ارتباط دارد. این ضوابط بر پایه مبحث ۳ مقررات ملی ساختمان تدوین شده و در سطح بین‌المللی نیز با استانداردهای NFPA 92 (استاندارد سیستم‌های کنترل دود) و EN 12101 (سیستم‌های کنترل دود و حرارت) هم‌راستا هستند. برای دسترسی به متن کامل این ضوابط، می‌توانید فایل PDF ضوابط ملاک عمل سامانه‌های تهویه، تخلیه و کنترل دود را به صورت رایگان دانلود کنید. شرکت تاسیساتی آرمیکام با سال‌ها تجربه در طراحی و اجرای تاسیسات مکانیکی، در این مقاله جامع‌ترین راهنما را برای طراحان، مجریان و کارفرمایان ارائه می‌دهد.

الزامات قانونی و مراجع ضوابط تهویه و کنترل دود

طراحی و اجرای سامانه‌های تهویه و کنترل دود در ایران تابع دو مرجع اصلی است:

• مبحث ۳ مقررات ملی ساختمان (حفاظت ساختمان‌ها در مقابل حریق): که به طور خاص به الزامات سیستم‌های کنترل دود پرداخته و استفاده از سیستم‌های تخلیه دود را برای ساختمان‌های خاص (مانند تصرف‌های مسکونی ۵ طبقه و بیشتر) الزامی می‌کند.
• ضوابط ملاک عمل سازمان آتش‌نشانی تهران: که به عنوان مرجع اصلی برای تأیید نقشه‌ها و بازدیدهای میدانی عمل می‌کند. این ضوابط حساسیت ویژه‌ای بر جانمایی تجهیزات، زون‌بندی دود و فضاهای پرخطر (مانند پارکینگ‌ها) دارند.

ضوابط سیستم تهویه و تخلیه دود پارکینگ

پارکینگ‌های بسته در هر ترازی باید به سیستم تهویه مناسب برای تخلیه دود و محصولات ناشی از آتش‌سوزی مجهز باشند. الزامات کلیدی عبارتند از:

• نرخ تعویض هوا: فن‌های تخلیه باید قادر باشند دود ناشی از حریق را مطابق استاندارد B.S به میزان ۱۰ بار تعویض هوا نمایند. در شرایط عادی، سیستم باید حداقل ۶ بار تعویض هوا در ساعت را تأمین کند.
• حداقل دو فن: سامانه تخلیه اصلی باید حداقل شامل دو فن باشد تا در صورت از کار افتادن یکی، ظرفیت باقیمانده از ۵۰ درصد ظرفیت مورد نیاز کمتر نشود.
• دمای کارکرد فن: فن‌ها باید قابلیت کارکرد در دمای ۳۰۰ درجه سانتی‌گراد به مدت ۲ ساعت در زمان حریق را داشته باشند.
• فشار منفی پارکینگ: فشار در هر دو شرایط عادی و حریق باید همواره منفی باشد تا از انتشار دود به سایر فضاها جلوگیری شود.
• هوای جبرانی: مقدار هوای جبرانی باید معادل ۵۰ تا ۷۵ درصد هوای تخلیه باشد.
• سرعت هوا در مسیرهای فرار: سرعت هوا در مسیرهای فرار و رمپ‌ها نباید از ۵ متر بر ثانیه بیشتر شود تا اختلالی در فرآیند فرار ایجاد نشود.

الزامات سیستم فشار مثبت راه‌پله

برای جلوگیری از ورود دود به راه‌پله‌ها به عنوان مسیر اصلی فرار، سیستم فشار مثبت باید اختلاف فشار مشخصی ایجاد کند:

• محدوده اختلاف فشار: طبق مبحث ۳، سامانه فشار مثبت راه‌پله باید اختلاف فشار بین ۲۵ تا ۹۰ پاسکال ایجاد نماید.
• نیروی باز کردن درب: حداکثر نیروی مورد نیاز برای باز کردن درب‌ها نباید از ۱۳۳ نیوتون بیشتر باشد.
• الزام برای ساختمان‌های بلند: تعبیه سیستم فشار مثبت هوا در راه‌پله خروج برای ساختمان‌هایی با ارتفاع بیش از ۲۳ متر ضروری است.
• روش سرانگشتی: برای ساختمان‌های مسکونی تا ارتفاع ۳۰ متر و کمتر از ۲۴ واحد، ظرفیت فن فشار مثبت برای درب‌های معمولی ۶۸۰ CFM و برای درب‌های دودبند مقاوم ۴۰۰ تا ۶۰۰ CFM به ازای هر طبقه توصیه می‌شود.

مشخصات فنی فن‌ها و تجهیزات تخلیه دود

• مقاومت حرارتی: کلیه فن‌های تخلیه، جت فن‌ها و تجهیزات جانبی باید حداقل یک ساعت در برابر حرارت ۳۰۰ درجه سانتی‌گراد مقاومت داشته و دارای گواهینامه فنی معتبر باشند.
• مقاومت کانال‌ها: داکت‌ها، کانال‌ها، اتصالات و آویزها باید در مقابل دمای حداقل ۸۰۰ درجه سانتی‌گراد مقاومت داشته باشند.
• سیستم تعویض خودکار (Shift Switch): در صورت استفاده از دو فن موازی برای یک کانال (یکی برای شرایط عادی و یکی برای حریق)، فن‌ها باید به سیستم تعویض خودکار مجهز باشند.
• دمپر هوا: در محل اتصال فن به کانال باید از دمپر هوا (Air Operated) استفاده شود تا از مکش یک فن از فن دیگر جلوگیری شود.

زون‌بندی دود و جانمایی تجهیزات

• مساحت هر زون: در صورت نیاز به زون‌بندی، فضای هر طبقه از پارکینگ باید به زون‌های دود مجزا با مساحت حداکثر ۳۰۰۰ متر مربع تقسیم شود.
• استقلال زون‌ها: هر زون باید سامانه تخلیه و تأمین هوای تازه جداگانه و مستقل داشته باشد.
• فاصله دهانه‌ها: دهانه کانال‌های ورودی و خروجی هوا باید حداقل ۳ متر از یکدیگر فاصله داشته و مستقیماً روبروی هم نباشند.
• ارتفاع دهانه خروج: دهانه کانال خروج هوا باید از سطح محل تردد متصرفین حداقل ۳ متر بالاتر باشد.
• عدم وجود نقطه مرده: در طراحی باید توجه شود که هیچ نقطه مرده و بدون تهویه‌ای در کل فضای پارکینگ وجود نداشته باشد.

۱۰ دلیل رایج مردودی نقشه تهویه و کنترل دود

بر اساس تجربه پروژه‌های متعدد و ضوابط ملاک عمل، این ۱۰ اشتباه بیشترین دلیل برگشت نقشه هستند:

1. عدم تأمین هوای جبرانی کافی: مقدار هوای جبرانی باید معادل ۵۰ تا ۷۵ درصد هوای تخلیه باشد.
2. فشار مثبت نامناسب در پارکینگ: فشار پارکینگ باید همواره منفی باشد تا دود به سایر فضاها منتشر نشود.
3. عدم رعایت فاصله ۳ متری دهانه‌ها: دهانه کانال‌های ورودی و خروجی باید حداقل ۳ متر فاصله داشته باشند.
4. مقاومت حرارتی ناکافی فن‌ها: فن‌ها باید تحمل دمای ۳۰۰ درجه سانتی‌گراد به مدت ۲ ساعت را داشته باشند.
5. عدم استفاده از سیستم تعویض خودکار فن‌ها: در صورت استفاده از دو فن موازی، سیستم Shift Switch الزامی است.
6. زون‌بندی نامناسب دود: مساحت هر زون نباید از ۳۰۰۰ متر مربع بیشتر شود.
7. عدم استقلال سامانه تهویه پارکینگ: سامانه تهویه پارکینگ باید از سایر سامانه‌های تأسیساتی مستقل باشد.
8. سرعت هوای زیاد در مسیرهای فرار: سرعت هوا در رمپ‌ها نباید از ۵ متر بر ثانیه بیشتر شود.
9. عدم تأمین برق اضطراری: سامانه‌های تهویه پارکینگ باید به منبع تغذیه ثانویه (برق اضطراری) متصل باشند.
10. نصب نامناسب فن‌ها: محل نصب فن‌ها نباید برای متصرفین مخاطره‌آمیز بوده و قسمت‌های گردان باید به حفاظ مجهز باشند.

خدمات تخصصی آرمیکام در غرب تهران

شرکت تاسیساتی آذر رانش موتور (آرمیکام) به عنوان یک شرکت تاسیساتی معتبر و مجری تاسیسات ساختمان در غرب تهران، آماده ارائه خدمات جامع در زمینه تاسیسات مکانیکی ساختمان است. ما با در اختیار داشتن تیم مجرب، آماده طراحی سیستم تهویه و کنترل دود، اجرای سیستم اطفاء حریق و اجرای سیستم تهویه پارکینگ مطابق با آخرین ضوابط آتش‌نشانی، و اجرای تاسیسات به صورت تهاتری در تهران و تهاتر تاسیسات مکانیکی برای کارفرمایان و انبوه‌سازان هستیم. برای دریافت مشاوره در خصوص ضوابط ملاک عمل سامانه‌های تهویه، تخلیه و کنترل دود و اجرای تاسیسات تهاتری با ما تماس بگیرید. همچنین می‌توانید مقاله مرتبط اجرای اطفاء حریق و ۴۵ نکته کاربردی را مطالعه فرمایید.