علائم نقشه کشی در تاسیسات
علائم نقشهکشی تأسیسات مکانیکی ساختمان راهنمای جامع بر اساس نشریه ۱۲۸ جلد ششم — نقشههای جزئیات
در طراحی و نقشهکشی تأسیسات مکانیکی، به دلیل گستردگی و تنوع بالای لوله‌ها، اتصالات و تجهیزات، از علائم اختصاری استفاده میشود. این علائم که در نشریه ۱۲۸ جلد ششم سازمان برنامه و بودجه کشور و مبحث ۱۶ مقررات ملی ساختمان تعریف شدهاند، به‌عنوان زبان مشترک میان طراح، مجری و ناظر عمل می‌کنند. این راهنما توسط شرکت تاسیساتی آذر رانش موتور (آرمیکام) تدوین شده و شامل تصاویر اصلی پرکاربردترین علائم نقشهکشی است. برای مطالعه بیشتر درباره محاسبات سریع تأسیسات مکانیکی و اجرای فاضلاب ساختمان مراجعه کنید.
علائم نقشهکشی تأسیسات مکانیکی چیست؟ علائم نقشهکشی تأسیسات مکانیکی، مجموعه‌ای از نمادهای گرافیکی و حروف اختصاری هستند که برای نمایش لوله‌ها، اتصالات، شیرآلات، تجهیزات و کانال‌ها در نقشههای تأسیساتی به کار می‌روند. این علائم در نشریه ۱۲۸ جلد ششم (سری ۱۰۰ — علائم نقشهکشی و علائم اختصاری) و مبحث ۱۶ مقررات ملی ساختمان تعریف شدهاند.
نکات کلیدی
- لوله آب سرد مصرفی: DCW | آب گرم مصرفی: DHWS
- لوله فاضلاب بهداشتی: SAN | آب باران: SD
- لوله آتش‌نشانی: F | اسپرینکلر: SPK
- گاز طبیعی: G | سوخت مایع: FOS
- شیر کشویی (Gate Valve) | شیر یکطرفه (Check Valve)
- زانویی ۹۰ درجه (Elbow) | سهراهی (Tee)
- مرجع اصلی: نشریه ۱۲۸ جلد ششم — سری ۱۰۰
با توجه به گستردگی مباحث تأسیسات مکانیکی و تنوع لوله‌ها و اتصالات، استفاده از علائم اختصاری در نقشهکشی امری ضروری است. این علائم که در نشریه ۱۲۸ جلد ششم بهصورت استاندارد تعریف شدهاند، از بروز خطا در نقشه‌خوانی توسط مجری و ناظر جلوگیری می‌کنند. عدم آشنایی با این علائم می‌تواند منجر به اجرای نادرست سیستم تأسیساتی و تحمیل هزینه‌های سنگین شود.
بر اساس مبحث ۱۶ مقررات ملی ساختمان، جهت ترسیم کلیه نقشهها باید از علائم استاندارد مطابق مباحث مقررات ملی استفاده گردد. در این راهنما، تصاویر اصلی پرکاربردترین علائم نقشهکشی تأسیسات مکانیکی بر اساس نشریه ۱۲۸ — جلد ششم ارائه شده است. برای مطالعه بیشتر درباره چاه جذبی فاضلاب و مقالات تخصصی تأسیسات مراجعه کنید.
هشدار مهم: نقشههای جزئیات اساساً راهنمای پیمانکار برای اجرای کار است و به روش‌هایی اختصاص دارد که در نقشههای اصلی طرح معمولاً به آنها پرداخته نمی‌شود. لذا آشنایی کامل با این علائم برای همه دست‌اندرکاران طراحی، اجرا و نظارت ضروری است.
علائم لولهکشی آبرسانی و فاضلاب
M.D. 101-01-1علائم لولهکشی آتش‌نشانی، گاز و سوخت
M.D. 101-02-1علائم لولهکشی تأسیسات گرمایشی
M.D. 101-03-1علائم لولهکشی تأسیسات تهویه مطبوع
M.D. 101-04-1علائم شیرآلات لولهکشی (قسمت اول)
M.D. 101-05-1علائم شیرآلات لولهکشی (قسمت دوم)
M.D. 101-05-2علائم اتصالات لوله‌ها و اجزای لولهکشی (قسمت اول)
M.D. 101-06-1علائم اتصالات لوله‌ها و اجزای لولهکشی (قسمت دوم)
M.D. 101-06-2پرسش‌های رایج درباره علائم نقشهکشی
علائم نقشهکشی تأسیسات مکانیکی بر اساس چه استانداردی تعیین میشوند؟
در ایران، علائم نقشهکشی تأسیسات مکانیکی بر اساس نشریه ۱۲۸ (مشخصات فنی عمومی تأسیسات مکانیکی ساختمان — جلد ششم: نقشههای جزئیات) و مبحث ۱۶ مقررات ملی ساختمان تعیین میشوند.
نشریه ۱۲۸ جلد ششم شامل چه سریهایی از نقشهها است؟
نشریه ۱۲۸ جلد ششم شامل سری ۱۰۰ (علائم نقشهکشی)، سری ۲۰۰ (تأسیسات بهداشتی)، سری ۳۰۰ (تأسیسات گرمایی و تهویه مطبوع)، سری ۵۰۰ (بست و تکیهگاه لوله) و سری ۶۰۰ (غلاف لوله) میباشد.
تفاوت علائم لولهکشی آب سرد و گرم در نقشهکشی چیست؟
در نشریه ۱۲۸، لوله آب سرد مصرفی با حروف اختصاری DCW و لوله آب گرم مصرفی با DHWS نشان داده میشود. لوله برگشت آب گرم مصرفی نیز با DHWR مشخص میگردد.
علائم اختصاری لولهکشی فاضلاب در نقشهکشی چیست؟
لوله فاضلاب بهداشتی نصبشده در طبقات با SAN، لوله فاضلاب دفنشده با SAN (خطچین)، لوله آب باران نصبشده با SD و لوله آب باران دفنشده با SD (خطچین) نشان داده میشود.
علائم شیرآلات در نقشهکشی تأسیسات چگونه نمایش داده میشوند؟
شیرآلات با نمادهای گرافیکی خاص نمایش داده میشوند: شیر کشویی، شیر یکطرفه، شیر پروانهای، شیر کرهای، شیر موتوری و شیر اطمینان فشار. تمام این علائم در نشریه ۱۲۸ سری ۱۰۰ فهرست شدهاند.
علائم اتصالات لوله در نقشهکشی تأسیسات مکانیکی کدامند؟
زانویی ۹۰ درجه، زانویی ۴۵ درجه، سهراهی (Tee)، تبدیل هممرکز و غیرهممرکز، فلنج، اتصال دندهای و جوشی از مهمترین علائم اتصالات لوله هستند که در سری ۱۰۰ نشریه ۱۲۸ ارائه شدهاند.
آیا علائم نقشهکشی تأسیسات در کشورهای مختلف یکسان است؟
خیر، علائم نقشهکشی در استانداردهای کشورهای صنعتی پیشرفته کاملاً یکسان نیست. نشریه ۱۲۸ ضمن مقایسه تعدادی از استانداردهای خارجی، بیشتر بر روشهای معمول در اجرای کار در طرحهای امروز ایران تأکید دارد.
آیا علائم نقشهکشی تأسیسات مکانیکی قابل استناد در طراحی رسمی هستند؟
بله، علائم نقشهکشی ارائهشده در نشریه ۱۲۸ و مبحث ۱۶ مقررات ملی ساختمان برای طراحی رسمی و اجرایی قابل استناد هستند و کنترلهای نظارتی بر اساس آنها انجام میشود.
منبع اصلی علائم نقشهکشی تأسیسات مکانیکی در ایران کدام است؟
نشریه ۱۲۸ سازمان برنامه و بودجه کشور (جلد ششم: نقشههای جزئیات) معتبرترین منبع فارسی علائم نقشهکشی تأسیسات مکانیکی است. این نشریه مبنای اصلی آزمونهای نظام مهندسی نیز محسوب میشود.
چگونه میتوان کل نشریه ۱۲۸ جلد ششم را دانلود کرد؟
برای دانلود کل نشریه ۱۲۸ جلد ششم میتوانید از لینک دانلودی که در بخش بعدی همین صفحه ارائه شده است استفاده کنید. این فایل شامل تمام سریهای ۱۰۰ تا ۶۰۰ بهصورت کامل میباشد.
دانلود کل نشریه ۱۲۸ جلد ششم
در این صفحه تنها پرکاربردترین علائم ارائه شده است. برای مشاهده تمام سریهای نقشهکشی (۱۰۰ تا ۶۰۰) شامل علائم کانال‌کشی، تله‌های بخار، دریچه‌ها، دمپرها، مکنده‌های هوا و دستگاه‌ها، فایل کامل نشریه ۱۲۸ جلد ششم را دانلود کنید.
دانلود کل نشریه ۱۲۸ جلد ششم (PDF)طراحی و اجرای تأسیسات مکانیکی پروژه خود را به آرمیکام بسپارید
شرکت تأسیساتی آذر رانش موتور (آرمیکام) با رعایت کامل مبحث ۱۶ مقررات ملی و استانداردهای بین‌المللی، آماده ارائه خدمات طراحی، محاسبه و اجرای تأسیسات مکانیکی ساختمان است. برای مشاهده نمونه پروژه‌های اجرا شده، به صفحه پروژه‌های آرمیکام مراجعه کنید یا با تیم فنی در تماس باشید.
